Sessie: Hoe werken energiegemeenschappen in de praktijk
Energiegemeenschappen worden steeds belangrijker in de energietransitie. Vanaf 1 januari 2026 treedt de Energiewet in werking die deze gemeenschappen formeel regelt. Maar wat betekent dit voor gemeenten, regio's en provincies? En hoe werk je als overheid beter samen met energiegemeenschappen?
Tijdens de sessie 'Hoe werken energiegemeenschappen in de praktijk?' presenteerden gemeente Leudal en Regio Rivierenland hun ervaringen. Els Holsappel (NP RES) leidde het gesprek met Robert Wilms (gemeente Leudal), Joost van der Stappen (Leudal Energie), Gerlach Velthoven (Energie Samen Rivierenland) en Annemieke Spit (RES Fruitdelta Rivierenland). Siward Zomer, voorzitter van Energie Samen, reflecteerde op de landelijke ontwikkelingen.
Wat zijn energiegemeenschappen?
De Energiewet definieert een energiegemeenschap als "een juridische entiteit die ten behoeve van haar leden activiteiten op de energiemarkt verricht en als hoofddoel heeft het bieden van milieuvoordelen of economische of sociale voordelen, en niet is gericht op het maken van winst".
Hoe dat wordt georganiseerd, wordt vastgelegd in de statuten. Deelname moet open en vrijwillig zijn, leden hebben het recht om de energiegemeenschap te verlaten en de feitelijke zeggenschap ligt bij de leden. Voor energiegemeenschappen met eigen opwekinstallaties kunnen aanvullende spelregels worden opgesteld.
Een nieuwe mogelijkheid voor energiegemeenschappen is energie delen: iedereen met een eigen opwekinstallatie of lid van een energiegemeenschap kan bij dezelfde energieleverancier energie delen, mits deze dat aanbiedt. Momenteel bieden slechts drie leveranciers dit aan. De verwachting is dat energie delen echter de komende jaren een enorme vlucht gaat nemen.
Casus Leudal: per dorp een energiegemeenschap
Gemeente Leudal, met meer dan tien kleine dorpen bij Weert, streeft naar een energiegemeenschap per dorp. Robert Wilms presenteerde de routekaart ‘Onderweg naar een Energiegemeenschap’ met daarin de volgende stappen:
- Activeren: via warmtescans
- Inzicht: energieverbruik meten
- Basis op orde: isolatie en besparen
- Ontwerp: plannen maken
- Energie delen: via coöperatieve windmolens en groen gas
- Energiegemeenschap: juridisch borgen
Om de doelen te halen, overweegt de gemeente een gemeentelijke energiegemeenschap op te richten met geld uit de Essent-verkoop. Wilms: "Dit is eigenlijk een doorontwikkeling van wat we al tien jaar doen. Lokale windprojecten zijn bij ons goed in lokaal eigendom geland, dat levert positiviteit op en werkt als een vliegwiel."
Joost van der Stappen (Leudal Energie) benadrukt de community: "We zijn 12 jaar geleden klein begonnen en hebben nu meer dan 1.000 leden. Onze windmolens staan er om lokaal te produceren én lokaal te leveren."
Casus Rivierenland: de hele keten in eigen beheer
Energie Samen Rivierenland heeft de complete keten in coöperatief eigendom: opwek, transport én levering. Gerlach Velthoven: "We worden niet gehinderd door winstoogmerk en werken goed samen met andere partijen die ook geen winst nastreven, zoals Liander.”
De coöperatie brengt vraag naar en aanbod van stroom samen, momenteel in volume, maar straks ook in gelijktijdigtijdigheid door een betere mix van wind en zon. Ze zijn pilot voor Local4Local en via een app kunnen leden hun gedrag aanpassen aan lokale opwek.
Annemieke Spit (RES Fruitdelta Rivierenland) ziet dit soort oplossingen dan ook als een cruciaal onderdeel van het nieuwe energiesysteem: "We hebben 85 kleine dorpskernen met veel kleine warmtesystemen en weinig netcapaciteit. Energiegemeenschappen spelen een belangrijke rol."
Rol in het energiesysteem
Denkt Gerlach Velthoven dat energiegemeenschappen op termijn een groot deel van de elektriciteit in Nederland via dit model gaan verzorgen? Velthoven: "Nee, maar een marktaandeel van 5-10% kan al een enorme verandering teweegbrengen. Burgerondernemerschap van onderaf zorgt voor transitie, niet alleen energetisch."
Zomer schetst in zijn reflectie een vergelijking met waterschappen: "Energiegemeenschappen moeten een centrale rol krijgen. Ze leveren diensten en beheren energiesystemen met technische expertise, net als waterschappen." Zomer's boodschap aan minister Hermans en het nieuwe kabinet: “Zorg voor structurele middelen waarmee onze proceskosten kunnen worden betaald en zorg dat lokaal eigendom goed geborgd wordt bij gemeenten.”
Presentatie
Link naar de presentatie van deze sessie.