Begin oktober kwam Enexis met een alarmerend bericht: op heel koude (vorst)dagen staat het stroomnet in delen van het land op piekmomenten sterk onder druk. Op 22 locaties neemt de netbeheerder extra maatregelen om overbelasting van het net te voorkomen. ‘Maar we kunnen niet garanderen dat dat voldoende is’, aldus Enexis. ‘Daarom kan het, in het uiterste geval, deze winter nodig zijn om uit voorzorg een deel van het stroomnet uit te schakelen.’ Eén van die 22 locaties is rond het transformatorstation Tilburg-Noord, cruciaal voor de stroomvoorziening van de gemeente Oisterwijk. Hoe kwam dit bericht binnen bij Eric Logister, Oisterwijkse wethouder van onder andere duurzaamheid? ‘We wisten dat dit speelde en we zijn in gesprek over maatregelen’, zegt hij. ‘Dus ik was niet verrast. Maar het is wel een wake-upcall voor onze samenleving. Het maakt netcongestie ineens heel reëel.’
Focus op netcongestie als maatschappelijk probleem
Wat kun – of moet – je als gemeente doen, als je zo’n bericht krijgt? ‘Voor 2020 bekeken we het versterken van het stroomnet vooral met een financiële bril’, zegt Logister. ‘Hoe gaan we het betalen? Maar intussen ligt de focus veel meer op netcongestie als maatschappelijk probleem. Hoe richten we onze samenleving zodanig in dat we stroomuitval voorkomen? Hoe zorgen we dat bedrijven en inwoners voorbereid zijn als het tóch gebeurt?’ Dan voer je een heel ander gesprek, benadrukt de wethouder. ‘De energietransitie gaat niet alleen over energie, het is een sociale en maatschappelijke transitie. Daar moet je het binnen en buiten het college van B en W dus veel breder over hebben. Energietransitie gaat ook over onze economie en veiligheid.’
Concreet betekent dit dat het onderwerp onder andere op de agenda staat van de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant. ‘Als inwoners en bedrijven niet over stroom kunnen beschikken, is dat een vraagstuk van openbare orde en veiligheid’, zegt Logister. ‘Daarom moet je binnen de Veiligheidsregio nadenken over mogelijke scenario’s en bijpassende maatregelen. We maken afspraken over hoe je reageert en wie verantwoordelijk is voor de communicatie naar de samenleving.’ Logister wijst in dat verband ook op de campagne ‘Denk Vooruit’, waarin de Rijksoverheid inwoners bewust maakt van het belang om met een noodpakket voorbereid te zijn op crisissituaties, zoals een stroomstoring.
Samenwerken met netbeheerder en lokale ondernemers
Daarnaast overlegt de gemeente Oisterwijk, samen met netbeheerders Enexis en TenneT, met lokale ondernemers om te kijken hoe zij kunnen bijdragen aan het verminderen van pieken op het stroomnet, bijvoorbeeld door samen te werken in energiehubs op bedrijventerreinen. Ook de RES-regio Hart van Brabant – waarvan Logister voorzitter is – is betrokken. ‘Netcongestie overstijgt gemeentegrenzen, we kijken regionaal welke projecten we versneld, of in elk geval minder vertraagd, moeten aanpakken.’ Logister benadrukt ook dat het nodig is om regelgeving aan te passen. ‘Wij vragen de Autoriteit Consument en Markt (ACM) bijvoorbeeld om het mogelijk te maken dat wij inzicht hebben in welke bedrijven in onze regio op de wachtlijst staan voor een stroomaansluiting. Zodat we kunnen kijken hoe we die ondernemers kunnen helpen.’
Minder energie gebruiken
De blijvende boodschap is, aldus Logister, dat het energiesysteem zoals we dat altijd gewend waren, verleden tijd is. ‘Het is niet langer vanzelfsprekend dat elektriciteit en warmte beschikbaar zijn op elk moment dat we het nodig hebben’, zegt hij. ‘Verduurzaming vraagt van ons dat we een nieuw, anders ingericht toekomstbestendig energiesysteem bouwen.’ Dat systeem is volgens Logister ‘zo decentraal mogelijk, met een weerbaar centraal deel’. Daarvoor moeten we op verschillende fronten tegelijk aan de slag, vervolgt hij. Allereerst moeten we minder energie gaan gebruiken in plaats van meer. ‘Energiebesparing is heel belangrijk. Alleen al omdat duurzame energie veel ruimte kost, veel meer dan een fossiel energiesysteem. En die ruimte hebben we niet. Als wij in Brabant al onze ambities op het gebied van energie, economie, mobiliteit en wonen willen waarmaken, hebben we drie keer Brabant nodig. Dat kan niet, dus laten we beginnen met minder energie te gebruiken.’
Flexibeler regels en mix van energiebronnen
De energie die we wél gebruiken, moeten we zo efficiënt mogelijk inzetten. ‘Ga dus, als lokale en regionale overheden, in gesprek met ondernemers om te kijken waar zij op energiegebied kunnen samenwerken om het stroomnet zo min mogelijk te belasten. Maak dat als Rijksoverheid gemakkelijker door belemmerende regelgeving te versoepelen en ruimte te bieden om te experimenteren.’ Blijf ook streven naar een zo breed mogelijke mix van energiebronnen, zegt Logister. ‘Die discussie moeten we blijven voeren, bijvoorbeeld met gemeenteraden die zeggen dat ze in hun gemeente al zon op land hebben, en dat er dus geen windenergie meer nodig is. Voor een weerbaar energiesysteem hebben we álle opties nodig.’
Knopen doorhakken voor het algemeen belang
Het belangrijkste is misschien wel, aldus Logister, dat we keuzes durven maken. ‘We moeten beseffen dat niet alles meer tegelijk kan. Dat betekent dat je soms tegen een bedrijf moet zeggen dat ze een stroomaansluiting kunnen krijgen, als ze ‘m alleen ’s nachts gebruiken. Of dat we de parkeernorm aanpassen om parkeerplaatsen op te offeren voor een batterij. Het gaat om de vraag hoe je de ruimte optimaal benut voor het algemeen belang. Niet alleen in Brabant, maar in heel Nederland.’ Dat geldt, naast het inrichten van het decentrale, meer lokale deel van het energiesysteem óók voor het versterken van het centrale deel, vindt Logister. ‘Het kan niet langer zo zijn dat we tien jaar doen over het uitbreiden van een midden- of hoogspanningsstation. Goede inspraak is nodig, maar we moeten ook knopen doorhakken voor het algemeen belang.’
‘Never waste a good crisis’
Natuurlijk hoopt Logister dat het preventief uitschakelen van de stroom deze winter niet nodig zal zijn. Maar hij hoopt ook dat door de waarschuwing van de netbeheerder op alle niveaus in de samenleving het besef doordringt dat energie niet langer vanzelfsprekend beschikbaar is. En dat dat niet alleen de energiesector raakt, maar ook onze economie, onze veiligheid en ons welzijn. ‘We moeten daar heel breed in de samenleving het debat over aangaan. We zullen onorthodoxe maatregelen moeten nemen. Maar dat hoort bij besturen.’ En we moeten vooral doorpakken, vindt Logister. Want: ‘Never waste a good crisis!’
Meer informatie