Klaar om te starten als raad? Precies het moment waarop je ongemerkt misschien wel een keuze maakt waar je de rest van de raadsperiode spijt van kan hebben. Wie wordt woordvoerder duurzaamheid en energie en wie wonen en ruimtelijke ordening. De klassieke verdeling. In het college gaat het vaak net zo. Maar wonen en energie zijn geen twee dossiers. Het zijn twee kanten van dezelfde puzzel. Je kunt woningen niet realiseren op ambitie alleen. Je hebt stroom nodig. Warmte. Netcapaciteit. Ruimte voor kabels, leidingen en een hele reeks voorzieningen die ook ergens moeten komen. En je moet keuzes maken over waar je wat wanneer mogelijk maakt. Energie is niet de zoveelste ruimteclaim. Energie is een randvoorwaarde voor het realiseren van welke woning, bedrijf of voorziening dan ook.
In samenhang bekijken
De portefeuilleverdeling en commissie-indeling klinken als technische punten, details misschien. Maar deze keuze is juist ook politiek. Ik zou niet durven beweren dat je onderwijs wel los kunt zien van huisvesting en sport los van gezondheid. Maar wie energie parkeert als een apart thema, organiseert een raad die straks voortdurend verbaasd is dat plannen niet landen. Ik hoor het bezwaar al: alles hangt met alles samen, dat doe je met z’n allen in de raad. Klopt. Je kunt veel thema’s los (voor)behandelen en later verbinden. Maar als je wonen los behandelt van energie, dan maak je woningbouwprogramma’s terwijl je nog niet eens weet of er stroom is. Dan ga je participatie organiseren over een wijkontwerp dat later alsnog anders moet omdat er een warmtenet komt of buurtbatterijen. Dan is de raad enthousiast over versnellen en daarna verontwaardigd over vertraging. Het gesprek dat inmiddels overal opduikt gaat over het energienet en dat het vol zit.
Dat is geen natuurverschijnsel. Het is een bestuurlijke realiteit die je al een tijd zag aankomen. Lastig op te lossen, maar je kunt er wél op sturen en politieke keuzes over maken. De portefeuilleverdeling binnen raad en college gaat netcongestie zeker niet oplossen. Maar ze bepaalt wel de aanvliegroute naar oplossingen. Wie overziet en bewaakt het hele verhaal en wie staart zich blind op zijn eigen stukje?
Organiseer samenhang
Hoe dan wel? Kies voor één woordvoerder die beide dossiers in samenhang draagt. Die persoon hoeft niet alles te weten, maar kan wel één politieke richting organiseren. Diegene zorgt dat er één plek is waar de vraag wordt gesteld of plannen kunnen worden gerealiseerd. En als het antwoord positief is, vervolgens de vraag stelt wanneer, waar en met welke randvoorwaarden? Twee woordvoerders kan ook, maar dan als een echt duo. Geen ‘ik doe de duurzaamheid-paragraaf en jij de woningen’. Spreek af dat je samen gaat voorbereiden, samen naar beeldvormende vergaderingen gaat en samen de kaders bewaakt. Een woordvoerder ‘leefomgeving’? Die zou dan over alles gaan en dus over niets. Bedenk liever met elkaar wie de lastige vragen stelt over de randvoorwaarden en de blokkades. Over energie, warmte, water, bodem, mobiliteit. Niet om moeilijk te doen, maar als realiteitscheck om plannen beter te maken.
Welke aanpak je ook kiest: doe het bewust. Als je samenhang niet organiseert, ontstaat die niet vanzelf. Dan rol je van incidenten en deadlines naar bestuurlijke reflexen. Het gaat niet om ‘de energieportefeuille’. Het gaat om wat energie betekent voor je echte politieke doelen. Voor woningbouw, betaalbaarheid, gezondheid, bestaanszekerheid. Voor het simpele feit dat mensen ergens willen wonen zonder dat alles vastloopt op iets dat je vooraf had kunnen adresseren. Dus, nieuwe raadsleden en wethouders: als je straks die eerste portefeuilleverdeling maakt, stel dan één irritante vraag voordat iedereen tevreden is: wie zorgt dat wonen überhaupt kán?