In 2050 is zo’n driekwart van de gebouwen in Tilburg aangesloten op een duurzaam warmtenet. De overige panden beschikken over een all-electric of hybride warmtepomp. De vraag naar elektriciteit zal twee keer zo groot zijn als nu. Ruim 70% van die vraag kan binnen de gemeentegrenzen worden opgewekt, grotendeels via zon op daken. De stroomkabels zijn fors verdikt, er staan twee keer zoveel trafohuisjes als nu, en talloze batterijopslagen en laadstations. Bedrijven met processen boven 200 graden en zware voertuigen maken gebruik van een waterstofnetwerk, via een aftakking van de Delta Rhine Corridor, een nu nog aan te leggen buisleidingensysteem van Rotterdam naar de Duitse grens.
Van visie naar uitvoering
Bovenstaand toekomstbeeld is geen nattevingerwerk. Het staat in een energiesysteemstudie die de gemeente Tilburg recent heeft uitgevoerd om te kijken hoe het energiesysteem eruit moet zien als de gemeente in 2050 klimaatneutraal wil zijn. Hoe groot is dan – afgezet tegen de verwachte ontwikkelingen op het gebied van woningbouw, economie en mobiliteit - de vraag naar energie en met welke duurzame bronnen kan de stad in die vraag voorzien? Hoeveel ruimte is er nodig voor dat duurzame, meer decentrale energiesysteem? Op basis van dit soort vragen, laat de studie met richtinggevende principes, ontwikkelpaden en kaartbeelden zien hoe Tilburg het benodigde energiesysteem van de toekomst kan realiseren.
Het college van B en W heeft de studie vlak voor de zomer van 2025 vastgesteld, vertelt Myranda Beljaars, strateeg energietransitie bij de gemeente. Een mooie mijlpaal, maar het echte werk begint nu pas. Hoe gaat de gemeente de in de studie neergelegde visie uitvoeren? ‘De energiesysteemstudie geeft richting aan alle andere documenten, producten en programma’s waar we bij de gemeente aan werken’, zegt Myranda. ‘Energie is niet meer vanzelfsprekend, maar is een randvoorwaarde voor elke ontwikkeling in de stad. De energietransitie is daarom niet langer een soort buitenboordmotor van het gemeentelijk beleid, maar moet in de genen van de hele gemeente zitten.’
Zo krijgen de leidende principes en de kaarten uit de energiesysteemstudie een belangrijke rol in de omgevingsvisie waar de gemeente op dit moment aan werkt, vertelt Tom Verputten, beleidsadviseur energietransitie. ‘Dat is nodig omdat de energievoorziening ruimte vraagt en, zoals gezegd, randvoorwaarde is voor andere ontwikkelingen in de stad.’ De huidige gemeenteraad zal het eerste deel van die visie, met de grote lijnen, vaststellen. De verdere uitwerking komt in het tweede deel, dat ter vaststelling naar de nieuwe raad zal gaan, na de verkiezingen in 2026. ‘In onze oude omgevingsvisie (2015) staat weinig concreets over de energietransitie’, zegt Tom. ‘De energiesysteemstudie wijst ons de weg naar een duurzamer Tilburg. Dat verwerken we nu niet alleen in de omgevingsvisie, maar ook in het warmteprogramma en omgevingsplannen. En we gebruiken het als kapstok bij concrete gebiedsontwikkelingen.’
Ruimte maken voor het energiesysteem van de toekomst
Een duurzaam en meer decentraal energiesysteem vraagt veel ruimte, omdat lokaal zowel opwek, infrastructuur als opslag een plek moeten krijgen. Waar vindt de gemeente plek voor al die nieuwe warmtenetten, stroomkabels, transformatorhuisjes, windturbines, zonneparken en batterijen? Terwijl er in Tilburg de komende jaren ook zo’n 30 duizend nieuwe woningen met voorzieningen bij zullen komen, bestaande woningen moeten verduurzamen, bedrijven ruimte nodig hebben om uit te breiden én de stad bereikbaar moet blijven? ‘De studie geeft ons veel inzicht in hoeveel ruimte het nieuwe energiesysteem vraagt’, zegt Myranda. ‘Maar hoe en waar we die ruimte gaan creëren, zullen we in nauwe samenwerking met andere overheden, collega’s van andere afdelingen en experts per wijk, buurt en straat bepalen.’ De gemeente is daar nu al heel concreet en praktisch mee aan de slag, vult Tom aan. ‘Om de ruimtelijke impact concreter te maken zijn we begonnen met het vertalen van de energiesysteemstudie naar gebieden. Hoeveel ruimte vragen elektrificatie en warmtenetten in een gebied? En hoe kunnen we dat ruimtelijk inpassen? Samen met ontwerpers binnen onze gemeente hebben we daar, al schuivend met legoblokjes op de kaart, een mooi gesprek over, waar veel creativiteit, denkkracht en nieuwe ideeën uit naar voren komen.’
‘Breng stedenbouwers, energietechneuten en netbeheerders snel bij elkaar’
Myranda verwerkt nu de inzichten uit de systeemstudie onder andere in het overdrachtsdossier voor een nieuwe coalitie na de gemeenteraadsverkiezingen. Tom focust zich op de aftakking van de Delta Rhine Corridor, energiebesparing bij bedrijven en de ruimtelijke inpassing van de energietransitie. Welke tips hebben Myranda en Tom op basis van hun ervaringen voor andere gemeenten, als het gaat om de inpassing van het energiesysteem van de toekomst? ‘Breng echt vanaf het allereerste begin de werelden van stedenbouwers, energietechneuten en netbeheerders bij elkaar’, zegt Tom. ‘En natuurlijk je collega’s van andere afdelingen binnen de gemeente, die energie moeten meenemen in de opgaven waaraan zij werken, zoals economie, mobiliteit en stedenbouw. Je kunt daar niet snel genoeg mee zijn. Dat ervaren wij bij een grote nieuwbouwontwikkeling van 7.500 woningen midden in het centrum van de stad. Wij hebben in Tilburg een Warmtebedrijf opgericht, dat aan de slag gaat om deze wijk als een van de eerste van duurzame warmte te voorzien, maar je merkt dat dat best een zoektocht is, als je niet tijdig de juiste mensen en partijen aan tafel hebt zitten.’ Ook zijn, volgens Tom, nieuwe manieren van samenwerken met de netbeheerder nodig. ‘Gemeenten zijn op een gekke manier afhankelijk van de netbeheerder’, zegt hij. ‘De gemeente moet ruimte maken voor trafohuisjes, maar beslist niet waar de stroom heengaat. Wetgeving zou het mogelijk moeten maken dat we op een andere manier met de netbeheerder kunnen samenwerken, zodat de gemeente meer aan de knoppen kan zitten bij de inrichting van het energiesysteem van de toekomst.’
Visie helpt keuzes te maken op basis van energiesysteem
Tom benadrukt ook de meerwaarde van het bronnenregister dat de gemeente specifiek voor Tilburg heeft laten maken. ‘Dat geeft inzicht in de warmtebronnen die er voor de gemeente beschikbaar zijn. We hebben aan de hand daarvan een bronnenstrategie gemaakt, als bijlage bij de energiesysteemstudie. Die dient onder andere weer als basis voor het warmteprogramma.’ ‘We kunnen hiermee niet alleen vanuit een kostenperspectief, maar ook op het niveau van het energiesysteem bepalen welke warmteoplossing de beste keuze is’, voegt Myranda toe. Tot slot adviseert Myranda om flexibel te blijven. ‘Met je energiesysteemvisie laat je zien welke richting je opgaat’, zegt zij. ‘Maar de wereld verandert zó snel dat je telkens in staat moet zijn om bij te sturen. Denk daar ook al goed over na bij het bepalen en vaststellen van je visie.’ De energietransitie is een zaak van lange adem, zegt Tom. ‘Maar ik ben hoopvol. Met elke stap die we zetten, brengen we de transitie een stukje verder.’
Meer informatie
Contactpersonen
Myranda Beljaars, strateeg energietransitie, e-mail
Tom Verputten, beleidsadviseur energietransitie, e-mail