Op Goeree-Overflakkee doen ze het onderzoek bij voorkeur in de praktijk. Demonstratieproject Stad Aardgasvrij – onderdeel van Programma Aardgasvrije Wijken - is een aansprekend voorbeeld. Het is een plan om de dorpskern van Stad aan ’t Haringvliet in de toekomst te verwarmen met groene waterstof, op basis van een hybride warmtesysteem.
Acht beloften als publieke waarden
Wat de dorpelingen van Stad aan ‘t Haringvliet belangrijk vinden, staat verwoord in 8 beloften:
- Veilig of anders niet
- Altijd warm
- Betaalbaar
- Voldoende draagvlak
- Groen
- Het mag
- Het kan
- Vertaalbaar
De beloften zijn opgesteld in nauwe samenspraak met de inwoners. Van hen is 77,6 % bereid vroegtijdig de aardgasaansluiting op te geven voor een andere collectieve warmteoplossing. Dit was de uitkomst van de draagvlakmeting die in 2023 in het dorp werd gehouden.
Stad Aardgasvrij begon als een initiatief van een groep betrokken inwoners, genaamd ‘de Tafelaars’, die elkaar in eerste instantie kenden van de Dorpsraad. Nynke Maliepaard-Zwaga kwam erbij in 2019 toen ze een informatieavond bezocht. ‘We waren intensief betrokken, organiseerden avonden met inwoners en haalden op welke vragen leefden bij inwoners. Tafelaars met technische kennis zochten uit welke technieken haalbaar waren.’
Lokale duurzame waterstof
Stedin onderzocht in 2017 warmteoplossingen voor Goeree-Overflakkee, daaruit bleek dat duurzaam gas kansrijk is op het eiland. Nu, bijna tien jaar later, staat de uitvoering van het plan voor lokale waterstof in Stad op het punt te beginnen, vertelt ambtelijk opdrachtgever Erik Roeland van de gemeente Goeree-Overflakkee. ‘Als de gemeenteraad eind 2026, begin 2027 positief besluit over het uitvoeringsplan voor de eerste fase, beginnen we volgend jaar met 20 tot 30 woningen die aardgasvrij worden door collectief over te stappen op een hybride warmtesysteem met elektriciteit en waterstof.’
Stad Aardgasvrij is in verscheidene opzichten vernieuwend, en daarom een demonstratieproject. Het is de bedoeling lokaal geproduceerde groene waterstof te produceren als de stroomprijs laag is. De waterstof wordt opgeslagen in een ondergronds buizensysteem. Via het bestaande gasnet van Stedin gaat het naar de woningen, waar het met een multifuel cv-ketel wordt gebruikt om de woning te verwarmen. Bewoners kiezen zelf of ze daarnaast een kleine hybride warmtepomp willen installeren om ook op elektriciteit te kunnen verwarmen.
300 kritische vragen
Stad Aardgasvrij is vooral bijzonder doordat publieke waarden centraal staan, vertelt Esther Slegh, projectleider Energietransitie. Ze werkt voor de gemeente en de RES (Regionale Energiestrategie) met alle betrokken partners, zoals de provincie, het waterschap, de woningcorporatie, Stedin, NetVerder en energiecoöperatie Deltawind. ‘De Tafelaars hebben een centrale rol in Stad Aardgasvrij,’ zegt Esther. ‘Ze zitten in de stuurgroep en het regieteam, hun invloed is groot.’ Erik vult aan dat een afvaardiging van de Tafelaars meeging naar een overleg over subsidie met de ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in Den Haag. ‘Het maakte indruk dat inwoners zo betrokken zijn en dat er zoveel draagvlak is.’
Is er draagvlak? Waar zeg ik ‘ja’ tegen?
Niettemin dreigde een impasse. Projectpartners wilden weten of er draagvlak was om door te gaan, maar inwoners wilden preciezer weten waar ze ‘ja’ tegen zouden zeggen. ‘In de loop van de tijd haalden we op inwonersavonden een lijst van ruim 300 vragen op, zo wisten we waar mensen zich zorgen over maken,’ zegt Nynke. De beloften zijn randvoorwaardelijk. ‘Als we het niet kunnen waarmaken, moeten we opnieuw met de inwoners in gesprek,’ zegt Esther. In het dorp was er ook kritiek, vertelt Nynke. ‘De informatieavonden waren belangrijk om samen kritisch te kijken naar de plannen. De beloftes vormen het kader, als we er niet aan voldoen vervalt de draagvlakmeting. De inwoners hebben geen blanco check getekend.’
Een jaar schouwen
Het draagvlak ontstond niet zomaar. ‘In de aanloop naar de draagvlakmeting bleek dat mensen eerst wilden weten wat het voor hen persoonlijk betekende om van het aardgas te gaan,’ zegt Nynke. Het projectteam – in overleg met de Tafelaars - stelde de draagvlakmeting een jaar uit, en organiseerde dat inwoners een schouw konden krijgen. ‘Experts van Coöperatie Deltawind en de Tafelaars inventariseerden bij alle mensen die dit wilden, wat er in hun huis moest gebeuren.’ Op basis van het schouwrapport konden mensen subsidie aanvragen, bijvoorbeeld voor een 3-fasenaansluiting of aanpassingen in de keuken. ‘Zo kreeg iedereen de kans te weten wat het voor hen persoonlijk betekende om het aardgas op te geven.’
Anders sturen
De stem van de inwoners telt. Toen bijvoorbeeld bleek dat veel mensen zich zorgen maakten over de veiligheid, besloten de partners hier nog meer aandacht aan te besteden. ‘Als extra borging is toen een 24-uurs drukmeter geïntroduceerd,’ zegt Esther. Zo nemen we gedurende het project continu input mee die vanuit de inwoners komt. Betaalbaarheid is uiteraard ook belangrijk voor inwoners. Nu blijkt dat de aanvulling met een hybride warmtepomp, de betaalbaarheid van het project vergroot, en de uiteindelijke energieprijs voor de inwoner gunstig beïnvloedt. Het belangrijkste is dat alles gebeurt in goed overleg.’
De helft van het geld is binnen
De actuele situatie is dat het Rijk het project steunt met een rijksuitkering van € 6 miljoen. Dit is de helft van het benodigde geld. In de volgende fase wordt de businesscase sluitend gemaakt, vertelt Erik. ‘Maar, we hebben toestemming om gebruik te maken van bestaande subsidieregelingen.’ De gemeente is in gesprek met bedrijven die willen investeren in een elektrolyser voor de lokale productie en in de opslag van waterstof. De gemeenteraad besluit dit najaar of begin 2027 over het vervolg.
Eén energiesysteem voor het eiland
De aanpak in Stad aan ’t Haringvliet, inclusief de 8 beloften, is een voorbeeld voor de bredere energietransitie op Goeree-Overflakkee. De ‘wereld van B’ is daarbij het uitgangspunt; een lokaal energiesysteem waarbij de energie die op het eiland wordt opgewekt zoveel mogelijk lokaal wordt gebruikt en opgeslagen. Naast lokaal geproduceerde waterstof in Stad, onderzoeken de gemeenten en de RES-partners Power-to-Heat. Duurzame opwek wordt omgezet in warmte, opgeslagen in buffers en via een warmtenet naar woningen gedistribueerd. ‘Bij alles wat we doen zijn drie dingen cruciaal,’ zegt Esther. ‘De maatschappij (de publieke belangen) staan centraal, we doen alles samen met partners, en we zien heel Goeree-Overflakkee als één systeem, waarbij de verschillende oplossingen met elkaar samenwerken.’
Eerlijk zijn
Nynke, Erik en Esther vinden de kracht van het samenwerken met inwoners de belangrijkste les van hun aanpak. ‘De lessen van de participatie in Stad zetten we ook in bij andere projecten, ook de 8 beloften zijn daarvoor van belang,’ zegt Erik. Nynke vult aan: ‘Het knettert soms, maar dat leidt altijd tot verbeteringen en steeds blijft het gemeenschappelijk doel op tafel liggen. We worden gezien en op waarde geschat als echte partner. Door wederzijds vertrouwen komen we verder.’
Meer informatie
Contactpersonen
- Erik Roeland, ambtelijk opdrachtgever Goeree Overflakkee, e-mail
- Esther Slegh, projectleider Energietransitie, e-mail