Willem Klok - Passie boven klimaat 

 

Passie boven klimaat  

Introductie

Passie boven klimaat. Dit is misschien niet de opening die je zou verwachten in een essay over impact maken. Toch is het precies de kern van mijn betoog. Niet omdat grote problemen zoals klimaatverandering — en de daarbij behorende energietransitie —onbelangrijk zijn, maar omdat passie een onmisbare voorwaarde is om er op een duurzame manier iets voor te kunnen betekenen. Passie — of, breder gezegd, zingeving — fungeert namelijk als brandstof: ze geeft richting, veerkracht en doorzettingsvermogen, juist wanneer de omvang van een uitdaging overweldigend is.

De nieuwskoppen zullen je niet zijn ontgaan: jongeren houden zich steeds minder bezig met het klimaat. Dat is niet vreemd, want de wereld voelt steeds zwaarder: ongelijkheid, polarisatie, oorlog, woningnood en onzekerheid nemen alleen maar toe. Voeg daar de druk van sociale media en de zoektocht naar een eigen identiteit aan toe en het is begrijpelijk dat juist jongeren de barre realiteit van het klimaat liever vermijden en afleiding zoeken: meer vliegen, meer consumeren (Weezel & Goenee, 2025). Psychologen duiden dit soms als een vorm van ‘coping’: strategieën om met existentiële stress om te gaan. Maar deze copingpatronen zien we niet alleen bij jongeren. Ook volwassenen grijpen naar vormen van ‘zelfklimaatontkenning’ — niet als keuze, maar als mentale overlevingsstrategie.

Het spreekt voor zich dat deze mentaliteit ons niet helpt om over te gaan op actie. Waar komt ze dan vandaan en, misschien belangrijker, kunnen we er iets tegen doen?

In dit essay laat ik zien hoe onze houding ten opzichte van existentiële problemen zoals klimaatverandering eigenlijk per definitie leidt tot de hiervoor omschreven gevoelens van machteloosheid en angst. Onze visie op ‘impact maken’ is, ironisch genoeg, niet duurzaam.

Deze houding komt voort uit onze westerse cultuur; de manier waarop wij onszelf en problemen zien, en daarmee hoe we onszelf in relatie tot deze problemen positioneren. De waarden en overtuigingen die hieraan ten grondslag liggen, zitten zo diepgeworteld in ons wereldbeeld dat we de gevoelens van machteloosheid en angst voor lief zijn gaan nemen — ze horen er nou eenmaal bij.

Juist door deze waarden en overtuigingen bloot te leggen hoop ik met dit essay te laten zien dat het ook anders kan. De ‘minder-mentaliteit’ die het dominante klimaatnarratief typeert gaat ons niet helpen. Integendeel, we moeten juist méér naar onszelf gaan luisteren en méér doen waar we energie van krijgen.

Als je weerstand voelt bij wat ik zeg, is dat een goed teken. In dit essay bevraag ik namelijk de onderliggende aannames van het wereldbeeld waarmee we allemaal zijn opgegroeid. En waar beter mijn verhaal te beginnen dan bij de regisseur van onze collectieve verbeelding: Hollywood.

Het Hollywood-recept

Verhalen zijn altijd de manier geweest waarop mensen betekenis gaven aan hun wereld. Lang voordat er schrift bestond, vertelden we elkaar via tekeningen, dans en rituelen wat belangrijk was: waar gevaar schuilde, wat we moesten nastreven, wie de held was en wie de vijand. Maar verhalen deden meer dan alleen informeren; ze boden houvast, gaven richting en verbonden mensen met elkaar in een gedeeld gevoel van werkelijkheid.

Nog steeds bepalen verhalen in hoge mate hoe we onszelf en onze rol in de wereld begrijpen. Ze vormen de stille onderlaag van onze cultuur: het raamwerk waarmee we gebeurtenissen interpreteren, keuzes rechtvaardigen en verwachtingen over de toekomst scheppen. Van kinderboeken tot politieke toespraken, reclameslogans en campagnepraatjes, van LinkedIn-posts tot Netflix-series: verhalen zijn overal.

Maar verhalen zijn niet alleen overal; binnen culturen volgen ze ook opvallend vergelijkbare patronen (Vogler, 2007). In de westerse traditie overheerst bijvoorbeeld de Hero’s Journey — het verhaal van een ogenschijnlijk gewone persoon die een ingrijpende transformatie doormaakt.

Het verhaal begint met een rustig leven: een dagelijks bestaan dat vaak zonder duidelijke betekenis of richting is. Alles lijkt gewoon, misschien zelfs saai, totdat zich een ‘kwaad’ voordoet dat het verhaal in beweging zet. Soms is dat een klassieke antagonist zoals Thanos (Marvel) of Voldemort (Harry Potter), soms een onderdrukkend systeem, zoals in The Hunger Games, of een collectieve blindheid, zoals in de klimaatdystopie Don’t Look Up. De schaal en vormen verschillen, maar de kern blijft hetzelfde: er is altijd een duidelijk afgebakende vijand en het verhaal wordt een strijd tussen wat ‘goed’ is en wat ‘kwaad.’

En te midden van díé strijd betreedt onze held het podium. Aanvankelijk lijkt deze geen partij voor het kwaad: te klein, naïef, zwak of onervaren. De held twijfelt, aarzelt en lijkt gedoemd te falen, maar kiest er uiteindelijk tóch voor het gevaar onder ogen te zien. Met moed, doorzettingsvermogen en vaak de hulp van enkele bondgenoten worstelt de held zich door talloze obstakels en bijna-nederlagen, tot aan de onvermijdelijke climax: de grote strijd waarin het kwaad definitief wordt overwonnen. Eind goed, al goed.

Omdat dit verhaal ons telkens opnieuw wordt verteld, merken we nauwelijks meer hoe bepalend het is. Het voelt vanzelfsprekend dat er een vijand moet zijn om te verslaan, dat er één held opstaat om het grote gevecht te leveren en dat er uiteindelijk een duidelijk moment van overwinning komt.

Dit narratief beperkt zich bovendien niet tot films of boeken. Ook in de politiek en marketing zien we dezelfde structuur steeds terugkeren. Politieke campagnes worden vaak opgebouwd als een ‘wij versus zij’-verhaal: de ene partij belooft de draak van migratie, criminaliteit of klimaatverandering te verslaan, de andere mobiliseert kiezers door te waarschuwen voor een onrechtvaardige elite of een externe vijand. Reclame gebruikt een vergelijkbaar mechanisme: producten worden gepresenteerd als de ‘wapens’ waarmee je een persoonlijke strijd kunt winnen — tegen rimpels, vermoeidheid, ongemak of statusangst. In beide gevallen wordt de kiezer of consument in de heldenrol geplaatst, en ‘empowered’ om de strijd te kunnen winnen. Dat dit zo overtuigend werkt, laat zien hoe diep de Hero’s Journey in ons culturele weefsel verankerd zit: onbewust herkennen we het patroon en voelen we ons erdoor aangesproken, ook buiten de bioscoop.

Dit plot — de Hero’s Journey — is echter niet neutraal, en door het keer op keer uit te dragen worden steeds dezelfde waarden en aannames van onze westerse cultuur doorgegeven en versterkt. Het verheerlijkt het individualisme van de eenzame held die boven de massa uitstijgt. Het prijst de christelijke gedachte van zelfopoffering voor een hoger doel. Het houdt vast aan een zwart-wit wereldbeeld waarin goed en kwaad scherp gescheiden zijn. En misschien nog wel het meest fundamenteel: het suggereert dat een mensenleven lineair vooruit moet — van probleem naar overwinning, van ‘niemand’ naar ‘iemand’. Daarmee ontstaat de indruk dat je pas betekenis hebt als je een draak hebt verslagen — alsof je waarde als persoon buiten jezelf ligt en wordt bepaald door de strijd die je levert.

En precies daar wringt het. Want wat gebeurt er als je gelooft dat je pas iemand bent wanneer je een draak hebt verslagen — en de draak in kwestie onverslaanbaar blijkt?

In tegenstelling tot de triviale ongemakken waar we dagelijks mee geconfronteerd worden passen de existentiële problemen zoals klimaatverandering onmogelijk binnen het Hero’s Journey-stramien. Je kúnt ze niet in je eentje oplossen, en al doe je er alles aan, je zult nooit kunnen zien of — en waar — jij nou echt een verschil hebt gemaakt. Bovendien ontbreken de scherpe lijnen van goed en kwaad: elke oplossing is onzeker, vaak tijdelijk, en zelden zonder dilemma’s of nieuwe uitdagingen.

Als je betekenis zoekt in een verhaal dat onmogelijk te spelen valt, zijn moedeloosheid en machteloosheid onvermijdelijk. Jongeren spreken inmiddels van klimaatdepressie [1], maar ook volwassenen ervaren gevoelens van uitputting of cynisme. Vermijding, afleiding en simpelweg opgeven zijn logische gevolgen. Met de Hero’s Journey als ideaalbeeld staan we machteloos om écht impact te maken in bijvoorbeeld de energietransitie.

Wat we nodig hebben is dus een ander plot. Niet een verhaal dat uitmondt in depressie, maar een verhaal dat inspireert, energie geeft en houvast biedt. Die duurzame basis hebben we nodig om de schouders eronder te kunnen zetten, zelfs wanneer we het gevoel hebben er alleen voor te staan.

Een ander plot

Zulke alternatieve verhalen bestaan gelukkig ook. Misschien heb je ze zelf al eens gezien: de animatiefilms van Studio Ghibli, zoals Spirited Away (Sen to Chihiro no Kamikakushi), Princess Mononoke (Mononoke Hime) of My Neighbor Totoro (Tonari no Totoro). Wat deze verhalen zo opvallend maakt, is dat ze niet draaien om de klassieke held die het kwaad verslaat. Sterker nog, vaak is er helemaal geen duidelijke vijand. In plaats daarvan laten ze zien dat er waarde schuilt in de weg zelf: in het zoeken van balans, in verlies dat deel uitmaakt van groei of in de schoonheid van kleine momenten die je anders misschien zou missen.

Dat deze verhalen zo anders aanvoelen, komt niet alleen door hun visuele stijl of verteltempo, maar vooral door hun culturele wortels. Studio Ghibli put nadrukkelijk uit de 

Japanse verteltraditie, waarin het wereldbeeld sterk wordt beïnvloed door het shintoïsme [2] en boeddhisme. Daar staat niet een lineair pad van probleem naar overwinning centraal, maar cycli van verandering: seizoenen, groei en verval, leven en dood. De natuur is er geen toneel waartegen de mens zich bewijst, maar een levendig geheel waarin alles met elkaar verbonden is. Vanuit dat perspectief krijgt ook tegenslag een andere lading: falen is geen eindpunt, maar een kans om te leren en opnieuw balans te vinden. Waar de Hero’s Journey eindigt bij de overwinning, opent dit narratief ruimte voor verandering en groei.

Deze verhalen beperken zich overigens niet alleen tot animatie. Ook in andere hedendaagse films uit Oost-Azië zien we hoe de ons bekende heldenstructuur wordt losgelaten.

Denk aan Parasite (Gisaengchung, 2019), de Zuid-Koreaanse Oscarwinnaar, waarin niet één held centraal staat maar twee families die verstrikt raken in een web van ongelijkheid en overleving. Er is geen duidelijke scheidslijn tussen goed en kwaad: beide families zijn tegelijk slachtoffer en dader.

Een ander voorbeeld is Perfect Days (Pafekuto Deizu, 2023), een Japanse film over een man die openbare toiletten schoonmaakt in Tokio. Geen draak om te verslaan, geen climax die alles op zijn kop zet — maar juist een verhaal dat betekenis vindt in ritme, eenvoud en kleine momenten van schoonheid. [3]

Deze verhalen laten zien dat betekenis niet voortkomt uit het verslaan van het grootste kwaad, maar groeit in het omgaan met complexiteit, in de schoonheid van kleine momenten en in keuzes die trouw zijn aan onszelf. Juist daarin zit hun kracht: ze verschuiven onze blik van buiten naar binnen. In plaats van een beslissend gevecht, nodigen ze ons uit betekenis te vinden in de manier waarop we leven, leren en verbonden zijn met de natuur en mensen om ons heen.

Zingeving als duurzame energie

Hier raken we dan ook aan de kern van het verhaal: zingeving. In westerse verhalen zoekt de hoofdpersoon zijn identiteit buiten zichzelf: pas door een vijand te verslaan, een probleem op te lossen of rijkdom en status te vergaren, krijgt het leven betekenis. In de alternatieve verhalen die we net zagen draait het juist om iets anders: de ontdekking van 

betekenis in jezelf en in het alledaagse. Niet de draak maakt de held, maar de manier waarop iemand keuzes maakt en leert omgaan met zijn omgeving. Precies dat inzicht kunnen wij gebruiken als duurzame bron van energie — energie die we hard nodig hebben om impact te kunnen maken.

Concreet in de context van de klimaatcrisis is het bijvoorbeeld heel moeilijk om helemaal geen vlees te eten of nooit meer te vliegen, terwijl de uitstootcijfers vrolijk doorstijgen en hitterecord na hitterecord verbroken wordt. Toch is dit precies wat we onszelf opleggen wanneer we de Hero’s Journey gebruiken om ons persoonlijke zingevingsverhaal op te bouwen.

Wat als we de focus verschuiven en zingeving — lees: levensenergie — niet buiten maar binnen onszelf gaan zoeken? De zwart-wit keuzes worden dan opeens een stuk genuanceerder. Wie zijn ecologische voetafdruk wil beperken maar ook nieuwe smaken en culturen wil ontdekken, kiest er waarschijnlijk niet voor om nóóit meer vlees te eten of te vliegen. Daarmee zou je een deel van jezelf ontkennen, wat uiteindelijk ten koste gaat van je levensenergie. Tegelijkertijd verval je ook niet in onbevangen consumeren of gedachteloos vliegen, want ook dat zou een persoonlijke waarde negeren. Vanuit je eigen identiteit worden beslissingen bewuster: in welke situatie is vlees eten of vliegen wél oké? Misschien eet je vlees alleen nog in een restaurant of vlieg je alleen wanneer het te combineren is met een langer verblijf of bezoek aan een bekende.

Zo draag je je aspiraties — zoals het opdoen van nieuwe ervaringen — uit, zónder dat dit ten koste gaat van je kernwaarden zoals bijvoorbeeld verantwoordelijkheid, zorg voor de natuur en verbondenheid. Vergelijk voor jezelf eens deze twee situaties, welke voelt verlammend en welke geeft je energie? Als je de tweede situatie, het bewust handelen vanuit je persoonlijke overtuigingen, positiever inschat zit je goed: onderzoek wijst uit dat het bewust en integer handelen je ervaringen rijker en betekenisvoller maakt (Fishbach & Woolley, 2022).

Zingeving van binnenuit is niet afhankelijk van externe factoren, maar ligt volledig binnen je eigen invloedssfeer. Dat maakt haar zo krachtig. Vanuit het eerste perspectief lijkt jouw bijdrage aan de energietransitie misschien zinloos — hoe maakt één mens nou een verschil tegenover een mondiaal probleem als klimaatverandering? Het tweede perspectief is daarentegen zeker: betekenis ontstaat zodra je handelt in lijn met je waarden. Dat werkt niet verlammend, maar inspirerend — omdat je altijd kunt kiezen om trouw te blijven aan jezelf.

Dit verschil tussen een onzeker extern perspectief en een zeker intern perspectief wordt ook bevestigd in de motivatiepsychologie. Daar wordt een klassiek onderscheid gemaakt tussen extrinsieke motivatie en intrinsieke motivatie. Extrinsieke motivatie betekent dat je iets doet omdat het moet: omdat anderen het zeggen, omdat er een beloning tegenover staat of omdat je straf wilt vermijden. Dit is de motivatiebron waar we op bouwen als we impact proberen te maken vanuit de Hero’s Journey. Dat kan tijdelijk effectief zijn, maar is zelden duurzaam. Zodra de beloning wegvalt, resultaat uitblijft of de druk te groot wordt, verdwijnt ook de motivatie.

Intrinsieke motivatie daarentegen ontstaat wanneer je iets doet omdat je het zelf belangrijk, interessant of waardevol vindt. Intrinsieke motivatie werkt dus fundamenteel anders. Ze komt niet voort uit druk of beloning, maar uit het vervullen van onze psychologische basisbehoeften. Volgens de Self-Determination Theory van Edward Deci en Richard Ryan (2000), een van de invloedrijkste motivatietheorieën, zijn er drie elementen: autonomie (het gevoel dat je je eigen keuzes maakt), competentie (het gevoel dat je ergens in groeit) en verbondenheid (het gevoel dat je deel uitmaakt van een groter geheel en dat wat je doet betekenis heeft voor anderen). Wanneer deze drie behoeften gevoed worden, ontstaat er niet alleen meer energie, maar ook veerkracht en volharding. Dat zijn precies de kwaliteiten die we nodig hebben om op de lange termijn impact te blijven maken — ook wanneer de uitdagingen groot zijn en de resultaten onzeker.

Belangrijk daarbij is dat intrinsieke motivatie niet alleen een persoonlijke bron van energie is, maar ook altijd leidt tot positieve impact. De reden daarvoor ligt in de behoefte aan verbondenheid: we ervaren zingeving pas volledig wanneer dat wat we doen ertoe doet voor anderen. Onderzoek laat daarom ook zien dat intrinsiek gemotiveerd handelen vrijwel altijd samengaat met prosociaal gedrag — bijvoorbeeld in de context van duurzaamheid — en hoger welzijn op individueel niveau (Weinstein & Ryan, 2010). Zelfs zonder externe beloning zoeken mensen van nature naar manieren om iets toe te voegen, al kan de richting waarop en de mate waarin verschillen.

Een mooi voorbeeld zien we in de Trouw Duurzame 100 (Trouw, 2025), de jaarlijkse ranglijst van Nederlanders die (volgens de jury) de meeste duurzame impact maken. Geen enkele genomineerde noemt de klimaatcrisis zelf als drijfveer. Wat hen drijft is een unieke intrinsieke motivatie: een idealistisch wereldbeeld, een persoonlijke overtuiging, een waarde die niet genegeerd kan worden. Geen doel, maar een richting. Dít zijn de mensen die de meeste impact maken. En wie hen hoort praten over hun werk, ziet meteen waar hun energie vandaan komt. [4]

Als intrinsieke motivatie inderdaad zo’n krachtige en duurzame bron van energie is, rest ons de vraag hoe we die in ons dagelijks leven kunnen aanspreken. Alleen begrijpen is 

niet genoeg. We moeten haar ook bewust kunnen aanroepen en weten wanneer we de verkeerde kant op gaan. Dat vraagt in feite om twee stappen: ten eerste achterhalen wat je werkelijk belangrijk vindt, en ten tweede proberen daar in je gedrag zo goed mogelijk naar te leven. Maar hoe weet je of je handelen echt in lijn is met je waarden? En hoe herken je überhaupt waar jouw intrinsieke motivatie ligt?

Helaas hebben we op deze vragen vaak geen hapklaar antwoord omdat we er in onze westerse cultuur zelden bewust mee bezig zijn. We worden opgeleid om te functioneren in de economie en iets bij te dragen aan de maatschappij, maar nauwelijks om onszelf te ontdekken en te ontplooien. Vraag je iemand bijvoorbeeld naar diens kernwaarden, dan blijft het vaak even stil. En als er al een antwoord komt, gaat het regelmatig om ambities die van buitenaf zijn ingegeven — door ouders, vrienden, werkgevers of de maatschappij als geheel. Dat is opmerkelijk en eigenlijk ook een beetje triest, want onze kernwaarden vormen de fundamentele basis van wie we zijn.

Voor we de wereld kunnen veranderen, moeten we eerst onszelf (weer) leren kennen. Dat vraagt om nieuwsgierigheid en eerlijkheid: onderzoeken wat we belangrijk vinden en wie we willen zijn. Als we écht impact willen maken is dat waar we moeten beginnen.

(Her)ken jezelf

Dit is geen eenvoudig proces. Jezelf leren kennen betekent soms dat je jezelf een ongemakkelijke spiegel moet voorhouden en moet erkennen dat je jarenlang in een richting hebt gelopen die misschien helemaal niet de jouwe was. Neem er de tijd voor en vergeet niet: aan de andere kant wacht je authentieke zelf — en een bron van energie en duurzame impact.

Begin met eenvoudige vragen over de dingen die je voeden. Welke recente gebeurtenis gaf je energie en waarom? Welke activiteiten maken dat de tijd voorbijvliegt? Wie vind je inspirerend of prettig om tijd mee door te brengen en welke eigenschappen hebben zij? Wanneer ben je trots op jezelf geweest en waar kwam dat gevoel vandaan? Wat zou je ook blijven doen als er helemaal geen beloning tegenover stond? In kleine, alledaagse situaties kun je veel beter onderscheiden wat je energie geeft dan bij grote beslissingen over studie of werk. Daarom is het verstandig om juist daar te beginnen.

Zo kun je ontdekken dat het aannemen van een nieuwe taak, hoe ongemakkelijk ook in het begin, je weken later een gevoel van trots en zelfvertrouwen oplevert. Of dat een avond doorbrengen met een vriend in nood terwijl je eigenlijk moe was, je naderhand een diepe verbondenheid geeft. Misschien merk je dat wandelen in de natuur je meer rust en helderheid brengt dan scrollen op sociale media. Of dat het volgen van een eigen idee, ondanks scepsis van anderen, je niet onzeker maakt, maar juist een gevoel van vrijheid en richting geeft.

Net zo belangrijk is het om stil te staan bij de situaties die je energie kósten. Van welke activiteiten raak je consequent uitgeput? Welke sociale contacten laten je leeg achter in plaats van vervuld? Wanneer voel je je teleurgesteld in jezelf en waarom? Welke verplichtingen weeg je elke keer met tegenzin af? En zijn er patronen te vinden in de momenten waarin je vaak spanning of frustratie ervaart?

Misschien merk je dat de eindeloze vergaderingen die het grootste deel van je dag opvullen je vooral frustreren. Of dat je je binnen een specifieke vriendengroep zo veel moet aanpassen dat je achteraf vaak uitgeput thuis op je bed neerploft. Het kan zijn dat scrollen op sociale media je op dat moment prikkelt, maar je vervolgens met een gevoel van leegte achterlaat.

Als je hier een keer echt voor gaat zitten en er een middagje of avond bij stilstaat, zul je langzaamaan patronen gaan ontdekken. Zowel de momenten waarop je energie krijgt als de situaties die je leeg achterlaten vertellen iets over wat je écht belangrijk vindt. Misschien zie je dat persoonlijke groei telkens terugkomt, of dat verbondenheid met anderen een rode draad vormt. Misschien herken je gezondheid of natuur als belangrijke waarden, of merk je juist dat autonomie en vrijheid voor jou doorslaggevend zijn.

Taal kan hier een helpende of juist beperkende factor zijn. Je kunt bijvoorbeeld een lijst met waarden of behoeften uitprinten en kijken of er iets goed aansluit bij wat je hebt gevonden. Het kan ook zijn dat je niet direct een verbindende term ziet staan. Schroom in dat geval niet om creatief te zijn; juist door je eigen woorden te kiezen, maak je het proces betekenisvoller en persoonlijker.

Zet deze gedragingen en thema’s onder elkaar en ziedaar: de eerste ruwe versie van jouw persoonlijke kompas (Klok, 2024). Dat kompas is niet statisch; je kunt het steeds verder verrijken met nieuwe ervaringen en benamingen voor de onderliggende drijfveren van jouw intrinsieke motivatie.

Zet koers

Je kompas is geen theoretisch hulpmiddel, maar juist iets dat je direct kunt gebruiken. Kijk eens naar je huidige doelen, gewoontes en principes: passen ze bij wat je werkelijk belangrijk vindt? Is het mogelijk om binnen je baan of studie meerdere aspiraties na te streven? Misschien hecht je waarde aan creativiteit en kun je vragen om meer ruimte voor nieuwe ideeën. Of ontdek je dat zorg en verbondenheid belangrijk voor je zijn en besluit je actief deel te nemen aan een mentorprogramma. Misschien wil je je duurzaamheidsgedrevenheid vertalen naar je projectkeuzes of meer autonomie creëren door een eigen initiatief te starten. Zit je vast in je baan of studie? Ook dan kan je kompas helpen: het laat zien waar je werk nog aansluit bij je intrinsieke motivatie — of dat het misschien wel tijd is voor een carrièreswitch.

Maar ook buiten je carrièresfeer kun je reflecteren in hoeverre wat je doet beter overeen kan stemmen met wie je wilt zijn. Misschien merk je dat je waarde hecht aan gezondheid en besluit je vaker de fiets te pakken in plaats van de auto. Of dat verbondenheid voor jou belangrijk is en je voortaan één avond in de week vrijhoudt om bewust tijd met vrienden of familie door te brengen. Misschien ontdek je dat je je creativiteit meer ruimte wilt geven en begin je met schilderen, muziek maken of die naaicursus waar je al zo lang over denkt. Of dat duurzaamheid voor jou belangrijker is dan gemak en je liever iets herstelt, deelt of opnieuw gebruikt dan er meteen een nieuwe van te kopen.

Door te weten wat je wilt doen en waarom, kun je jezelf ontzettend motiveren. De duurzame keuze wordt dan geen morele opdracht, maar een manier om jezelf te zijn en uit te dragen. Je gaat bewegen, creëren, delen of herstellen omdat jíj dat wilt — niet als een zelfopgelegde morele verplichting. Op dat moment verdwijnt het onderscheid tussen doel en middel: leven wórdt je bijdrage. En dat is misschien wel de meest duurzame vorm van impact die er bestaat.

Of we het nou doorhebben of niet: we leven allemaal in onze eigen Hero’s Journey. We staren onszelf dood op het maken van impact en vergeten het fundamentele belang van de brandstof die hiervoor nodig is. Echte impact begint niet bij het grootste probleem, de grootste offers en het grootste gevecht. Die begint bij een duurzame bron van motivatie: jezelf leren kennen en handelen vanuit een authentiek kompas. Impact moet niet voortkomen uit angst, maar uit inspiratie. Zo begint de energietransitie niet bij windmolens of zonnepanelen, maar bij onszelf — en bij de verhalen die we elkaar vertellen.

De uitnodiging is dus simpel: begin. Niet met het redden van de wereld, maar met ontdekken wie jij erin wilt zijn.

 

---

Voetnoten

1. De term ‘klimaatdepressie’ is geen officiële diagnose, maar wordt steeds vaker gebruikt om de psychologische impact van klimaatverandering te duiden. Je kunt er meer over lezen in het stuk van Nina Polak (2021) in De Correspondent.
2. De inheemse godsdienst van Japan. Het is een animistische en polytheïstische religie die draait om de verering van kami: natuurgeesten, voorouders en godheden die overal in de natuur aanwezig zijn.
3. Ook in de westerse filmcultuur zien we een tegenbeweging ontstaan. In de literatuur wordt dit vaak aangeduid als ‘slow cinema’: films die zich kenmerken door contemplatie, stilte en vertraagde temporele structuren, en die juist daarmee weerstand bieden aan het versnellingsritme van de laatkapitalistische cultuur (De Luca, 2015).
4. Je kunt een aantal van deze verhalen gratis lezen op de website van Trouw (Trouw, 2025).

 

---

Bronnen

• De Luca, T. (2015). Slow cinema. Edinburgh University Press.
• Fishbach, A. & Woolley, K. (2022). The Structure of Intrinsic Motivation. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 9(Volume 9, 2022), 339–363. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-012420-091122 
• Klok, W. (2024, March 19). A Rigorous Exercise To Finding Your Values And Goals. https://willemklok.com/post/a-rigorous-exercise-to-finding-your-values-and-goals/ 
• Polak, N. (2021, November 6). Klimaatdepressie is geen officiële diagnose, en dat is maar goed ook. De Correspondent. https://decorrespondent.nl/12883/klimaatdepressie-is-geen-officiele-diagnose-en-dat-is-maar-goed-ook/21f33b8b-1c5f-07e1-1386-2ff4a63f7a0e 
• Ryan, R. M. & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68.
• Trouw (2025, September 26). Duurzame 100 2025. Trouw. https://www.trouw.nl/dossier/duurzame-100/ 
• Vogler, C. (2007). The Writer’s journey. Michael Wiese Productions Studio City, CA.
• Weezel, T. G. van & Goenee, E. (2025, June 12). Jongeren ervaren duidelijk minder klimaatstress: Andere problemen voelen urgenter. De Volkskrant. https://www.volkskrant.nl/economie/jongeren-ervaren-duidelijk-minder-klimaatstress-andere-problemen-voelen-urgenter~b10d687b/ 
• Weinstein, N. & Ryan, R. M. (2010). When helping helps: Autonomous motivation for prosocial behavior and its influence on well-being for the helper and recipient. Journal of Personality and Social Psychology, 98(2), 222.